చేపలు పట్టే ఏరు నుండి కరెంటు …

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

రంపచోడవరం చిక్కని అడవుల మధ్య అడ్డతీగల సమీపంలో తణుకురాతిపాలెం నుండి, వేటమామిడి రావడానికి ఏలేరు నదిని నడుం లోతు నీళ్లలో దాటాలి. 
” మాకు రోజూ ఇంతే నండీ, రెండొందల మంది అటు ఇటు నదిని దాటి వెళ్లాలి, వానాకాలంలో ఐతే మెడలోతు లో దాటాలి, చంటిబిడ్డలను ఎత్తుకొని కూడా ఇలాగే వెళ్తాం, మాకేం భయం వేయదండీ ,అలవాటయి పోయింది…” అంటారు గ్రామస్ధులు. 
ఇలా ప్రతీ రోజు ఉదయం ఏడు గంటలకు తణుకురాతిపాలెం నుండి అడ్డంగా ప్రవహించే నీళ్లను దాటి వేటమామిడి గ్రామానికి చేరుకొని అవే జలాల నుండి విద్యుత్‌ తీసే ప్రాజెక్ట్‌లో పనిచేస్తున్నారు, బట్టురాజేశ్వరితో పాటు మరి కొందరు మహిళలు. 

పెద్దగా చదువూ సంధ్యాలేని ఆడవాళ్లు, 
మారుమూల గ్రామాల్లో పనులు చేసుకు బతికే పేదవాళ్లు, 
రెక్కాడితేకానీ డొక్కాడని అతిసాధారణ గ్రామీణులు, 
నిరంతరం బతుకు పోరాటంలో నలిగిపోతున్న స్త్రీలు…. 
పని,చాకిరి,కాయకష్టం, చెమటచిందితేనే పొయ్యిమీద అన్నం వుడికేది.ఇలాంటి అట్టడుగున వున్న, ఎవరికీ పట్టని, ఎందుకూ కొరగానీ ఆదీవాసీలు కూడా ఒక అద్భుతం సృష్టించగలరంటే మీరు నమ్మగలరా? వాళ్లుసాధించింది మామూలు విజయం కాదు. ఏకంగా ఒక జలవిద్యుత్‌కేంద్రమే కట్టారు. వృధాగాపోతున్న ఏలేరు కాలువ నీటిని వెలుగులు చిమ్మే విద్యుత్‌కాంతి కెరటాలుగా మార్చి ఆదర్శంగా నిలిచారు.ఆ ఆదివాసీ మహిళలకు అండగా,చేదోడు వాదోడుగా నిలిచింది రాష్ట్రప్రభుత్వం. ఆర్థికంగా ఆదుకుంది నాబార్డు. 
పనినేర్పించి,శిక్షణ యిప్పించారు. అమాయకమైన ఆదీవాసీ అమ్మాయిల్లో ఆత్మవిశ్వాసం తొణికిసలాడే ‘పారిశ్రామికులు’గా తయారయ్యారు. అనామకులైన ఆడవాళ్లు చేతులు కలిపి సాధించిన విజయమిది. 

కొండకోనల్లోని ఏ మారుమూల గ్రామానికైనా వెళ్ళండి… అక్కడ పేద గిరిజన మహిళలు పచ్చని పొలాల్లో కూలిపనులు చేస్తుంటారు. అడవుల్లో కట్టెలు ఏరుతూఉంటారు. విస్తర్లు కుడుతూనో, బీడీలు చుడుతూనో బతుకుతుంటారు ఇదంతా మన గ్రామీణ నిరుపేద మహిళ జీవన నేపథ్యం. దీనికి భిన్నంగా ఇక్కడి గిరిజన మహిళలు సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకొని, అభివృద్ధిలో భాగస్వాములవుతున్నారు. 
ఎక్కడా..? ఎవరు? 
తూర్పుగోదావరిజిల్లా రంపచోడవరం ఐటీడీ పరిధిలోని అడ్డ తీగల మండలం, వేటమామిడి గ్రామంలో గిరిజన మహిళలు ,1.2 మెగావాట్ల సామర్థ్యం కలిగిన చిన్న తరహా జల విద్యుత్‌ కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తు, ఏడాదికి కోటి రూపాయలకుపైగా ఆదాయాన్ని తెస్తున్నారు. గ్రామీణాభివృద్ధి చరిత్రలో ఇదో అరుదైన అభివృద్ధి కోణం. గిరిజన మహిళలే యాజమాన్యంగా,వారే ఉద్యోగులుగా, నిర్దేశకులుగా, ఒక విద్యుత్‌ కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. 
ఈ కేంద్రం ఎలా ఏర్పాటయింది? 
రంపచోడవరం ఏజెన్సీలో ప్రవహిస్తున్న ఏలేరు నదిపై ఈ ప్రాజెక్టు ఏర్పాటవడం వెనుక ఎపి గిరిజన విద్యుత్‌ సంస్థ ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మారుమూల గిరిజన గ్రామాలలో సహజంగా ఏర్పడిన ఆరు జలప్రాంతాలు, నదులు, వాగులు, వంకలలో ప్రవహించే నీళ్ళ నుండి విద్యుత్‌ ఉత్పత్తిచేయడం, ఆ ఆదాయంతో స్థానిక గిరిజన ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపరిచి వారి గ్రామాల అభివృద్ధికి తోడ్పడేలా మినీ హైడల్‌ పవర్‌ ప్రాజెక్టులను స్థాపించాలనే లక్ష్యంతో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ గిరిజన విద్యుత్‌ సంస్థ” ఏర్పాటయింది. 
రంపచోడవరం ఐటిడిఎ పరిధిలో ఏలేరు నదిపై వేటమామిడి, మిట్టపాలెం, పింజరికొండ గ్రామాల వద్ద 1.20 మె.వా. సామర్థ్యంతో, 3 హైడల్‌ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం తలపెట్టారు. 
నాబార్డ్‌ ఆర్థిక ఆసరా 
ఎపి ట్రిప్‌కో సంస్థ జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టురూపకల్పన అనంతరం ఆర్థిక నిధులు కోసం నాబార్డ్‌ను సంప్రదించగా, రాష్ట్రంలోని పలు గ్రామీణాభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు తోడ్పాటునందిస్తున్న జాతీయ వ్యవసాయ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి బ్యాంక్‌ జలవిద్యుత్‌ కేంద్రాల నిర్మాణానికి కొంత రుణం ట్రిప్కో సంస్థకు రుణం ఇవ్వడానికి ఆనాటి నాబార్డు సిజిఎం మోహనయ్య ముందుకు వచ్చారు. అలా ట్రిప్‌కో 2005లో పనులు ప్రారంభించారు. 
ప్రాజెక్టు నిర్వాహకులు గా గిరిజన మహిళలే 
పవర్‌ ప్రాజెక్టుతో స్ధానిక గిరిజనులు స్వయంసమృద్ధి సాధించాలనేది ప్రధాన లక్ష్యం.దీన్ని సాధించడానికి జలవిద్యుత్‌ప్రాజెక్టుల నిర్వహణ బాధ్యతను గిరిజన మహిళలతో ఏర్పాటయిన ప్రాజెక్టు కమిటీకి ప్రభుత్వం అప్పగించింది. 
మహిళలకు శిక్షణ … 
విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి, యంత్రపరికరాల నిర్వహణ,పవర్‌ హౌస్‌ నిర్మాణం, టర్బైన్‌ను పనిచేయించడం, లాంటి విషయాల్లో మహిళలకు అవగాహన కల్గించడానికి, చెట్టిపేట, నిడదవోలు ప్రాంతాల్లోని జలవిద్యుత్‌ కేంద్రాలలోని పనివిధానాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూపించడం ద్వారా ప్రయోగాత్మకంగా శిక్షణ అందించారు. మహిళలకు సివిల్‌, మెకానికల్‌, ఎలక్ట్రికల్‌ వంటి సాంకేతిక శిక్షణ కోసం బిహెచ్‌ఈఎల్‌, నేషనల్‌ పవర్‌ ట్రైనింగ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌, నైవేలీ సంస్థల సహకారాన్ని ఎపీ జెన్‌కో తీసుకుంది. సాంకేతిక, ఆర్థిక, యాజమాన్య అంశాలపై వీరికి సమగ్ర శిక్షణనిచ్చారు. ఈ మహిళలకు తగిన చదువు లేనప్పటికీ సాంకేతిక శిక్షణనిచ్చి వారు స్వంతంగా విద్యుత్‌కేంద్రం నిర్వహించుకునేలా వారిని తీర్చిదిద్దారు. 
పవర్‌ హౌస్‌ నిర్మాణం పూర్తియిన అనంతరం 2010 నుంచి వేటమామిడి జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టు విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి మొదలైంది. 
ఈ విద్యుత్‌ని ఎవరు కొంటారు…? 
ఈ మూడు ప్రాజెక్టుల్లో ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్‌ను కొనుగోలు చేసేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ తూర్పు మండల విద్యుత్‌ పంపిణీ సంస్థతో ప్రాజెక్టు కమిటీలు ఒప్పందాలు చేసుకున్నాయి. ఒక్క యూనిట్‌కి రూ.2.49పైసల చొప్పున సెంట్రల్‌పవర్‌డిస్ట్రిబ్యూషన్‌ కంపెనీకి అమ్ముతున్నారు.వీరికి సంవత్సరానికి కోటిరూపాయకు పైగా ఆదాయం వస్తుంది. విద్యుత్‌ అమ్మకాల ద్వారా వచ్చే లాభాలను గిరిజనమహిళల కమిటీకి అందజేసి వారి గ్రామాభివృద్ధికి వినియోగిస్తారు. 
వేట మామిడి గ్రామ స్వరూపం. 
రాజమండ్రి నుండి వంద కిలో మీటర్లు దూరంలో అడ్డతీగల మండలంలో ఉందీ గ్రామం. ఈ మారు మూలకు వెళ్ల డానికి మెరుగైప రహదారులున్నాయి. గ్రామంలో ఉన్న 500 కుటుంబాలంతా గిరిజనులే. చేపల వేట, వరి,జీడిమామిడి పంటలు సాగు మీద వీరు జీవిస్తున్నారు. 
మహిళల స్పందన ఏమిటీ… 
”మా గ్రామం పక్కనుండి పారుతున్న ఏలేరు నదిలో దుస్తులు ఉతుక్కోవడం, చేపలు పట్టుకోవడమే మాకు తెలుసు. మా పంటపొలాలకు చాలా దిగువ భాగంలో నది ఉండటంతో వ్యవసాయానికి కూడా ఈ నీళ్లు పనికిరావు. కానీ ఈ నీళ్లతోనే కరెంట్‌ పుట్టించవచ్చని తెలిశాక మా ఊరంతా ఆశ్చర్యపోయింది. 
కొన్నేళ్ల క్రితం మా ప్రాంతంలో కొన్ని ప్రైవేట్‌ కంపెనీలు జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టు ఏర్పాటుకు సర్వేలు చేయసాగారు. ఆ సమయంలో ఛాయారతన్‌ అనే గిరిజనశాఖ ఉన్నతాధికారి అడ్డతీగల వచ్చి మాతో గ్రామసభ పెట్టించి… ” మీ ప్రాంతంలో గిరిజనేతరులు ఎలాంటి కంపెనీలు పెట్టకూడదు. ప్రభుత్వమే విద్యుత్‌ప్రాజెక్టు ఏర్పాటు చేసి మీకు అప్పగిస్తారు. దానిని మీరే నిర్వహించుకోండి.వచ్చిన ఆదాయాన్ని మీ ఊరిబాగు కోసం ఖర్చుపెట్టండి.” అని ఈ ప్రాజెక్టు మీద ఆసక్తి కలిగించింది. దాంతో మా ఊరి పెద్దలంతా ఆలోచించి ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహించాలని నిర్ణయించారు.ఒక కమిటీగా ఏర్పడి 19 మందిని సభ్యులుగా ఎన్నుకున్నాం. ఇందులో మెజారిటీ సభ్యులు ఆడవారే. 
పవర్‌ ప్లాంట్‌ నిర్మాణం పనులను మేం దగ్గరుండి చేయించాం. యంత్రాలను ఎలా నిర్వహించాలో తెలుసుకున్నాం. కరెంట్‌ ఉత్పత్తి మొదలైంది. నిర్వహణ ఖర్చులు పోనూ వచ్చిన ఆదాయాన్ని మా గ్రామాల అభివృద్ధికి ఖర్చు చేయాలనేది మా కమిటీలో తీర్మాణం చేశాం.” అన్నారు, ట్రైబల్‌ వుమెన్‌ పవర్‌ ప్రాజెక్టుకమిటీ అసోసియేషన్‌ ఆఫ్‌ది వేటమామిడి అధ్యక్షురాలు బలువు సత్యవతి. 
నెలకు రెండు లక్షల ఆదాయం 
” మాది తణుకురాతిపాలెం గ్రామం. అక్కడి నుండి వేటమామిడి రావాలంటే రహదారులు లేవు. అడ్డంగా పారుతున్న ఏలేరు వాగును మెడలోతు నీళ్లలో జాగ్రత్తగా దాటుకుంటూ రావాలి.మాకు ఇది రోజూ అలవాటయిపోయింది. మా ప్రాజెక్టులో 12మంది టెక్నిషియన్స్‌ పనిచేస్తున్నారు.వీరి జీతాల కోసం నెలకు రూ.65వేలు ఖర్చు అవుతుంది. వేసవిలో నది ప్రవాహం తక్కువ కాబట్టి తక్కువ విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి అవుతుంది.మేం ఉత్పత్తి చేసే కరెంట్‌ పై నెలకు సుమారుగా రూ.2లక్షలవరకు ఆదాయం వస్తుంది. నదిలో ప్రవాహం ఎక్కువగా లేనపుడు నీటిని నిలువ చేసి ప్లాంట్‌కి వాడుతున్నాం. పవర్‌ప్లాంట్‌ వల్ల వచ్చిన ఆదాయం అంతా ఐటీడీఏ ప్రాజెక్టు ఆఫీసర్‌ దగ్గర ఉంటుంది. దాంతో మా గ్రామాన్ని బాగు చేసుకోవాలనుకుంటున్నాం.మాలో సగం కుటుంబాలకే మరుగుదొడ్లు ఉన్నాయి. ప్రతీ ఇంటికి నిర్మించాలనే ప్రయత్నంలో ఉన్నాం.” అన్నారు ప్రాజెక్టు కమిటీ ట్రెజరర్‌.బట్టురాజేశ్వరి.
ఆత్మవిశ్వాసం పెరిగింది …. 
” బీటెక్‌ చదివాను.పవర్‌ ప్రాజెక్టులో అసిస్టెంట్‌ మేనేజర్‌గా ఉద్యోగం. ప్రాజెక్టు ఆపరేషన్‌, మెయిన్‌టినెన్స్‌ నా బాధ్యతలు. నీళ్లు ఎక్కువగా ఉంటే రోజుకు ఇరవై ఐదువేల యూనిట్లు ఉత్పత్తి అవుతుంది. ప్రాజెక్టు నిర్వహణతోపాటు వేటమామిడి గిరిజన మహిళలలో ఏర్పాటయిన ప్రాజెక్టు కమిటీ సభ్యులను సమావేశపర్చడం, యంత్రాల నిర్వహణలో అవగాహన కల్పించడం కూడా నా పనిలో భాగం.ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల గిరిజన గ్రామాలు అభివృద్ధి చెందటమేకాక, మహిళల్లో ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది.” అంటారు పల్లాలు గౌరీదేవి. 
చదువు లేకపోయినా, యంత్రాలను నడుపుతున్నాం 
” ప్రాజెక్టువల్ల వచ్చే ఆదాయంతో వేటమామిడి గ్రామంలో రోడ్లు, పాఠశాల, మరుగుదొడ్లు అభివృద్దిని చేపట్టాలనుకుంటున్నాం. మా కమిటీకి ఇచ్చిన శిక్షణతో ప్రాజెక్టు నిర్మాణంలో కాంట్ట్రార్లపై మా పర్యవేక్షణవల్ల దుబారాఖర్చు తగ్గించాం. నిర్మాణం క్వాలిటీని కాపాడాం. నేను ఐదవతరగతి మాత్రమే చదివాను. సాంకేతికపరంగా ఐటిఐ అర్హత లేకపోయినా, హైడల్‌పవర్‌ యంత్రాలను నిర్వహించే సామర్ధ్యాన్ని శిక్షణలో నేర్చుకున్నాం.’ 
– మద్దికొండ దేవకాంతమ్మ ,పాజెక్టు కమిటీ సభ్యురాలు. 
ప్రాజెక్టు మోడల్‌కి గుర్తింపు 
” హైదరాబాద్‌, శిల్పారామంలో 2005లో జరిగిన గిరిజన మేళాలో మేం ప్రదర్శించిన వేటమామిడి ప్రాజెక్టు మోడల్‌కి ఫ˜స్ట్‌ఫ్రైజ్‌ వచ్చింది. అదే మా తొలి విజయం. ఆ ఉత్సాహంతో పవర్‌ప్రాజెక్టు నిర్వహిస్తున్నాం. మాలో ఎవరూ పెద్దగా చదువుకోక పోయినా, మాకు ఇచ్చిన శిక్షణ వల్ల ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో ఇబ్బందులు లేవు. మా కమిటీలోని 19 మందిమి షిప్ట్‌ల వారీగా పవర్‌ ప్రాజెక్టుని నిర్వహిస్తున్నాం.” అన్నారు , మిట్లపాలెం, ప్రాజెక్టుకమిటీ అధ్యక్షురాలు మడకం లక్ష్మి, 
ప్రాజెక్టు వల్ల గ్రామానికి ఏం జరిగింది? 
జలవిద్యుత్‌ కేంద్రం ఏర్పాటు వల్ల ఈ ప్రాంతం సరికొత్త శోభను సంతరించుకోబోతుంది. పర్యావరణ పరంగా ఈ ప్రాంతం వలస పక్షులకు ఆకట్టుకుంటుంది. భూగర్భజలాలు పెరుగుతాయి. పర్యాటక కేంద్రంగా మారి స్థానికులకు ఉపాధి అవకాశాలు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. 
ప్రాజెక్టు కోసం నిర్మించిన రోడ్లు,ఇతర మౌలిక వసతుల వల్ల స్థానిక గ్రామాలకు విద్య,ఆరోగ్య సౌకర్యాలు కలుగుతాయి. స్థానిక ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడుతున్నాయి. 
జలాశయంలో చేపల వేట పెరిగి దానిమీద ఆధారపడే వారికి ఉపాధి కలుగుతోంది.ఉపాధి అవకాశాలు మెరుగవ్వడం వల్ల గ్రామాలనుంచి పట్టణాలకు వలసలు తగ్గిపోతాయి. దాంతో పట్టణ జనాభా పెరుగుదల సమస్య తగ్గుతుంది. 
.జలాశయ నిర్మాణం వల్ల నీటి పరిమాణం పెరిగి అక్వాటిక్‌ జీవులు నివసించేందుకు విశాలమైన ప్రాంతం లభిస్తుంది. నిల్వనీటిలో పెరిగే జలచరాలు అనేక వలస పక్షులకు ఆహారంగా అందిస్తాయి. పరిసరాల్లోని జీవజాలం అభివృద్ధి చెందడం వల్ల జీవవైవిధ్య పరిస్థితులు మెరుగుపడుతాయి. జలాశయం వల్ల భూగర్భజలాల లభ్యత పెరుగుతుంది.నీటి వనరులు పెరగడంతో సహజంగానే వృక్షజాతులు బాగా పెరుగుతాయి.ఫలితంగా కార్బన్‌ వాయువు పెరగడం తగ్గుతుంది. 
ఇంతకీ వీరికి ఆదాయం ఎంత? 
పర్వావరణ హిత ప్రాజెక్టు నిర్వహిస్తూ, ఏడాదికి దాదాపు కోటి రూపాయల ఆదాయం తెస్తున్న ఈ గిరిజన మహిళలకు నెలకు వెయ్యి రూపాయలు మాత్రమే గౌరవ వేతనం పొందుతున్నారు. కూలీ పనులకు వెళ్లి మరికొంత సంపాదించి కుటుంబ పోషణ చేస్తున్నారు. తమ గ్రామాభివృద్ధికి తోడ్పడాలనే తపనతోనే ఇదంతా చేస్తున్నామని వారంటారు…. 
— శ్యాంమోహన్‌(9440595858) 


 




Share.

Leave A Reply